OLIVEIRA SILVA, Lúcia Helena; RIBEIRO, Mariana Alice Pereira Schatzer. Saúde, doenças e óbitos dos africanos livres na fábrica de ferro Ipanema- Sorocaba-SP (1840-1870). OPSIS, Goiânia, v. 17, n. 1, p. 52–67, 2017. DOI: 10.5216/o.v17i1.42912. Disponível em: https://periodicos.ufcat.edu.br/index.php/Opsis/article/view/42912. Acesso em: 12 jun. 2026.